Wiele osób zna ten wewnętrzny dialog aż za dobrze:
Nie potrafię.
Znowu zawaliłam.
Mogłam zrobić to lepiej.
Przesadziłam.
Ośmieszyłam się.
To przeze mnie.
Z jednej strony chcemy dla siebie dobrze. Chcemy spokojniejszego życia, lepszych relacji, większego poczucia sensu. Z drugiej strony bywamy wobec siebie surowi, pomijający albo wręcz okrutni. To rodzi ważne pytanie: skąd właściwie bierze się taki stosunek do siebie?
Niska samoocena bardzo często ma swoją historię. Nie jest czymś, z czym człowiek się rodzi. Często rozwija się latami w relacjach, szczególnie wtedy, gdy w dzieciństwie i okresie dorastania było dużo krytyki, unieważniania, ignorowania, zawstydzania, nierealistycznie wysokich oczekiwań albo emocjonalnego braku.
Jeśli dziecko przez długi czas dostaje sygnały, że jest „za bardzo”, „za mało”, „nie takie jak trzeba”, „kłopotliwe”, „niewystarczające”, to z czasem może zacząć patrzeć na siebie właśnie w ten sposób. Taki obraz nie jest prawdziwy, ale powstał w relacji i został wielokrotnie potwierdzony przez doświadczenie.
To ważne, żeby to powiedzieć jasno: negatywne przekonania o sobie bardzo często są echem tego, jak byliśmy traktowani. Nie są obiektywnym opisem naszej wartości.
Dziecko potrzebuje więzi, akceptacji i poczucia, że jest widziane. Kiedy tego brakuje, psychika zaczyna szukać sposobów, żeby przetrwać i utrzymać relację z ważnymi osobami. Te sposoby bywają bardzo adaptacyjne w dzieciństwie, ale w dorosłości często zaczynają szkodzić.
Jednym z nich może być ukrywanie własnych uczuć. Dziecko uczy się, że bezpieczniej będzie nie pokazywać smutku, złości, lęku czy rozczarowania. Zamiast tego stara się dopasować, uspokoić otoczenie albo nie sprawiać problemu. Z czasem może to prowadzić do słabszego kontaktu z własnymi emocjami i potrzebami.
Innym mechanizmem bywa pomijanie siebie. Dziecko może zacząć traktować swoje potrzeby jako mniej ważne, przesadne albo niewygodne. W dorosłości często widać to w chronicznym dostosowywaniu się, przemęczeniu, trudnościach w stawianiu granic i poczuciu, że innym „wolno więcej”.
Może pojawić się także autosabotaż. Człowiek przeszkadza sam sobie, odkłada ważne rzeczy, wybiera przeciwko sobie, niszczy to, co mogłoby mu służyć. Czasem wynika to z lęku, czasem z przekonania, że i tak się nie uda, a czasem z głęboko zapisanej nieufności wobec dobra, sukcesu albo bliskości.
To wszystko zwykle ma związek z tym, czego psychika nauczyła się kiedyś, żeby poradzić sobie w trudnych warunkach.
Wiele osób, które zaczynają przyglądać się swojej samoocenie, odkrywa po jakimś czasie, że ich wewnętrzny dialog nie brzmi przypadkowo. Słychać w nim echo dawnych relacji. Krytykę. Unieważnianie. Zaniedbanie. Oczekiwania, którym nie da się sprostać. Brak ciepła. Brak zgody na własne emocje i granice.
To bywa bolesne odkrycie, ale też ważne. Pozwala zrozumieć, że sposób, w jaki dziś myślimy o sobie, nie powstał w próżni. Jest częścią historii.
I właśnie dlatego można nad nim pracować.
Myślę, że w niskiej samoocenie rzeczywiście bywa coś ze zdradzania siebie. Nie w sensie winy, tylko w sensie oddalania się od własnego wewnętrznego doświadczenia. Dzieje się to wtedy, gdy regularnie podważamy własne odczucia, ignorujemy swoje granice, wybieramy to, co nam nie służy, albo mówimy do siebie w sposób, który odbiera siłę i godność.
Za każdym razem, gdy nie słuchamy siebie, gdy działamy wbrew temu, co ważne, gdy podtrzymujemy w sobie stary, krzywdzący obraz własnej osoby, pogłębia się rozłączenie z samym sobą. To zwykle obniża samoocenę jeszcze bardziej.
Jednocześnie warto patrzeć na to z czułością. Te sposoby odnoszenia się do siebie kiedyś prawdopodobnie pełniły jakąś funkcję ochronną. Pomagały przetrwać, utrzymać więź, dostosować się, uniknąć większego bólu. Problem pojawia się wtedy, gdy pozostają z nami na długo i zaczynają organizować całe dorosłe życie.
Tak, nad samooceną można pracować przez stopniową zmianę relacji ze sobą.
Bardzo pomaga tu reparenting, czyli rozwijanie w sobie takiego sposobu odnoszenia się do siebie, który przypomina dobrego, wystarczająco bezpiecznego opiekuna. Kogoś, kto zauważa potrzeby, dotrzymuje sobie obietnic, ma dla siebie czas, traktuje siebie poważnie, opiekuje się sobą z uważnością, widzi mocne strony i wspiera rozwój zamiast podcinać skrzydła.
To może oznaczać bardzo konkretne rzeczy:
Mówienie do siebie z większą łagodnością.
Zatrzymywanie się przy własnych emocjach.
Poważniejsze traktowanie własnych granic.
Dbanie o drobne obietnice składane samemu sobie.
Rozpoznawanie wewnętrznego krytyka i stopniowe osłabianie jego wpływu.
Budowanie bardziej czułego, wspierającego dialogu wewnętrznego.
Czasem pierwszym krokiem jest po prostu zauważenie, jak dziś ze sobą rozmawiam. Jak reaguję na własny błąd, słabość, zmęczenie, potrzebę albo porażkę. Czy w tym kontakcie ze sobą jest choć trochę życzliwości? Czy jest zgoda na niedoskonałość? Czy jest miejsce na wsparcie?
A czasem dobrze zacząć od prostszego pytania:
Jak wyglądałoby moje życie, gdybym przestała traktować siebie tak, jak traktowano mnie kiedyś?
To pytanie potrafi dużo otworzyć.
Dla mnie praca nad samooceną jest w dużej mierze uczeniem się miłości do siebie rozumianej bardzo konkretnie. Jako większa obecność przy sobie. Większa lojalność wobec siebie. Większa zgoda na własne potrzeby, granice i wartość.
To naprawdę robi różnicę.
